De collaboratieve economie : meer dan het delen van producten

1819.brussels

De voorbije jaren hebben de collaboratieve economie en de collaboratieve consumptie onze maatschappij overspoeld. In dit artikel zien we wat de oorzaken en de gevolgen van een dergelijk model zijn. Waarom zijn deze concepten zo'n grote rage en waarom maken deze praktijken nu hun opwachting? We proberen ook uit te leggen wat achter deze begrippen schuilgaat en illustreren dat aan de hand van enkele voorbeelden waarmee we elke dag worden geconfronteerd ...

Collaboratieve economie en consumptie: wat betekenen deze termen?

Een kleine revolutie laat zich geleidelijk voelen in onze maatschappij. We worden vandaag namelijk elke dag geconfronteerd met collaboratieve economie, soms zelfs zonder het te beseffen. Om een beter inzicht in het fenomeen te krijgen, lijkt het ons relevant om even stil te staan bij het begrip "collaboratieve economie" en de verschillende initiatieven die onder die noemer vallen.

De term "collaboratieve economie" duikt voor het eerst op in 1978 en wordt op dat ogenblik gedefinieerd als "evenementen waarin een of meerdere personen goederen of economische diensten consumeren in een proces dat eruit bestaat zich te wijden aan gemeenschappelijke activiteiten."

Drie elementen onderscheiden de collaboratieve economie van de klassieke economie:

  • Ze wordt gekenmerkt door een horizontale netwerklogica, zonder één enkel beslissingscentrum. Met weinig hiërarchie bevordert ze de zelfstandige en gedecentraliseerde menselijke activiteit;
  • Ze verdedigt het onderling delen van hulpmiddelen en kennis en biedt vrije toegang aan alle bijdragers. Het delen van middelen via het netwerk bevordert de toegang ertoe en hun rendabiliteit;
  • Ze geeft de voorkeur aan een coöperatieve logica op basis van de gemeenschappelijke interesse van een groep die gekenmerkt wordt door een plaatselijke nabijheid of interesse.

Volgens de verschillende definities, zijn er voornamelijk vier sectoren waarin ze actief is: collaboratieve consumptie, collaboratieve productie, collaboratieve financiering en collaboratieve kennis. We zullen merken dat een initiatief vaak onder meerdere van de vier sectoren valt.

  • Collaboratieve consumptie verwijst naar het feit dat het gebruik van een goed of dienst primeert over eigendom. Ze berust op het benutten van "ongebruikte" goederen of diensten. Een illustratie van deze sector kan het delen of verhuren zijn van goederen tussen particulieren, zoals Airbnb – verhuren van appartementen voor vakanties – of Uber – een systeem van taxi's bestuurd door particulieren.
  • Collaboratieve productie kan materieel of immaterieel zijn, dat wil zeggen de productie van gemeenschappelijke goederen of platforms om te delen. Dat is bijvoorbeeld de creatie van vrije software, de Do It Yourself-beweging die erin bestaat een goed zelf te creëren door de knowhow van anderen te delen, of het Brusselse project Bees coop, dat verderop aan bod komt.
  • Collaboratieve financiering kan in drie takken worden onderverdeeld:
    • het delen van fondsen zoals het platform kisskissbankbank voor de gezamenlijke financiering van projecten volgens het principe gift/tegengift;
    • het delen van leningen, bijvoorbeeld het Brusselse crowdfundingplatform "my micro invest ";
    • en ten slotte de creatie van alternatief geld zoals de "Eco Iris", die kan worden gebruikt in sommige handelszaken van verschillende Brusselse wijken.
  • Collaboratieve kennis is gebaseerd op een vrije conceptie van kennis. Ze is aanwezig in de sector van het onderwijs, onderzoek of netwerken voor de uitwisseling van kennis. Wikipedia is een perfect voorbeeld van het delen van kennis.

De exponentiële ontwikkeling van collaboratieve economie dankzij het internet

Hoewel collaboratieve economie al een tijdje bestaat, kan de groei ervan niet los worden gezien van het toenemende internetgebruik en de hyperconnectiviteit van onze maatschappij. Ongeacht de sector, biedt het web namelijk de mogelijkheid om een nagenoeg eindeloos netwerk van gebruikers te creëren. Of het er nu om gaat een goed of dienst ter beschikking te stellen van meerdere consumenten, kennis te delen of investeerders te mobiliseren om een lening te krijgen, het internet is bijna systematisch het ideale hulpmiddel om zoveel mogelijk potentiële betrokkenen te mobiliseren.

De ontwikkeling van informatie- en communicatietechnologie (ICT) en de weergaloze interesse van de maatschappij voor dit soort economie laten geen twijfel bestaan over de mooie toekomst die ervoor is weggelegd. Om hiervan te getuigen, blijven we in het vervolg van dit artikel stilstaan bij de talloze initiatieven die onlangs in Brussel en meer wereldwijd werden ontwikkeld. 

Collaboratieve economie in Brussel in het ondernemersmilieu

Om de inhoud van dit artikel goed te illustreren, tonen de onderstaande voorbeelden de overvloed en het bruisende karakter van de collaboratieve economie aan.

  • Co-workingruimten

Dit zijn kantoren die door ondernemers worden gedeeld. Wie wil, kan een deel van deze kantoorruimte huren volgens verschillende formules gaande van een tot meerdere dagen per week voor vrij flexibele perioden. De vergaderzalen, keuken of wifi worden door alle gebruikers gedeeld. In Brussel vinden we bijvoorbeeld The Flex, Beta Cowork, Transforma Bxl of Factory Forty. Deze ruimten kunnen ook voor specifieke activiteitensectoren bestemd zijn. Zo heeft het project Co-oking tot doel een gedeelde keuken in Brussel te installeren.

  • Crowdfundingplatforms

Brussel is ook een interessante kweekvijver voor crowdfunding. Het gaat om participatieve financiering of "financiering door de massa". My micro invest, bijvoorbeeld, biedt ondernemers de gelegenheid om hun project door Jan en alleman te laten financieren. Als u wilt, kunt u dus aandelen nemen in de projecten die u interesseren. Het geïnvesteerde geld krijgt u teruggestort met winst of verlies naargelang het succes van het project. Look & Fin biedt hetzelfde soort diensten aan.

  • Gedeelde ateliers

Gedeelde ateliers, FabLabs, Hackerspaces of Makerspaces genoemd, stellen projectdragers hulpmiddelen en productiesystemen ter beschikking waarmee ze voorwerpen en prototypes van een product dat ze hebben bedacht, kunnen realiseren. Er zijn twee FabLabs in Brussel: één in Molenbeek en het andere in Anderlecht.

  • Bees coop: een Brussels project voor een collaboratieve supermarkt

Bees coop is een gloednieuw project dat werd opgestart door enkele jonge Brusselaars. Het idee is een omvangrijke coöperatieve van consumenten op te richten om kwaliteitsvolle voeding tegen een lage prijs aan te bieden volgens een milieu- en mensvriendelijke aanpak. Het heeft tot doel een alternatief te bieden voor de grootdistributie door zich te baseren op de mobilisatie en actieve deelname van de leden aan de werking van de winkel. Zo moet elk lid bereid zijn om elke maand enkele uren aan de coöperatieve te wijden.

  • Gedeelde mobiliteit

Gedeelde mobiliteit heeft zich de voorbije jaren fors ontwikkeld in Brussel. Collaboratieve economie is een bijzonder interessant hulpmiddel op het vlak van mobiliteit. Ze laat toe nieuwe manieren te ontdekken om de huidige mobiliteitsproblemen aan te pakken. In dit opzicht riep het gewest Villo! en Cambio in het leven om systemen van gedeelde fietsen en auto's te ontwikkelen. In datzelfde opzicht is Bepark een systeem voor het delen van parkeerplaatsen dat in heel Europa werd ontplooid.

En buiten Brussel?

Meer in het algemeen bestaan er in de wereld honderden initiatieven op het vlak van collaboratieve economie. Dit zijn er enkele van: alle initiatieven op het vlak van carpooling, gedeelde tuinen en moestuinen, groepswoningen, alle soorten wiki’s waaronder uiteraard wikipedia, couchsurfing dat reizigers van over de hele wereld in staat stelt een sofa te vinden om enkele nachten bij een plaatselijke inwoner te overnachten ... Collaboratieve economie is dus een relevant hulpmiddel om de wereld opnieuw uit te vinden en innovatieve oplossingen te vinden voor de huidige problemen van de maatschappij.

Kortom, de collaboratieve economie heeft nog mooie dagen in het verschiet en steeds meer mensen zullen ermee in aanraking komen. En wie weet zal ze zelfs u overtuigen ... als dat al niet het geval is!

Blijf up-to-date

Het ondernemerslandschap staat niet stil. Wil je niets missen? Sluit je aan bij 25.000 abonnees en ontvang elke twee weken gratis leerrijke inhoudsartikels, concrete tips, boeiende ondernemersportretten, actuele nieuwtjes en een overzicht van nuttige workshops en netwerkactiviteiten in Brussel in je mailbox.